Één museum, twee gezichten
Museum Vekemans > Nieuws

topstuk van de maand juli/augustus 2022

  
 
voor de maanden juli en augustus hebben we gekozen voor 
 
de trekmangel
 
Waar het strijken tegenwoordig niet meer helemaal vanzelfsprekend is, was het sinds ongeveer 800 na Chr. een vast onderdeel van het proces van het wassen: na de was werd er gestreken.
Aanvankelijk werd er koud gestreken. Vaak werd er gebruik gemaakt van een zogenaamde liksteen: een halve ronde glazen bol, waarmee hard over het stof werd gewreven. Omdat de stof hiervan ging glanzen, werd dit ook wel glanzen genoemd. Vanaf 1570 begon men echter warm te strijken. Daarvoor werden strijkbouten ontwikkeld, die op verschillende manieren warm gemaakt konden worden. Zo had je kachelbouten, doosijzers en houtskoolbouten.
Daarnaast bleven toch nog enkele vormen van koud strijken in gebruik, zoals de linnenpers en het mangelen. Voor het mangelen maakte men gebruik van de mangelplank, waarvan wij u enige maanden geleden op deze pagina een prachtig exemplaar toonden. Veel gezinnen gebruikten ook de huishoudmangel, bestaande uit twee gladde houten rollen, waar het textiel tussen werd geperst.
Maar ook in wasserijen werden mangels gebruikt. Daarvan ziet u er één op de foto. Het betreft een eikenhouten trekmangel met twee bakken en vier rollen. Het linnegoed werd om de rollen gedraaid en onder de bakken gelegd, die werden verzwaard met stenen. Met een zwengel werden de bakken vervolgens op de neer bewogen. Dat gebeurde handmatig, maar op de achtergrond ziet u reclameborden voor motorisch aangedreven mangels.
Deze mangel is afkomstig uit de kleerblekerij/wasserij van Oltman Gehrels uit Overveen. De mechanisatie was helemaal voorbijgegaan aan deze onderneming. Niet alleen werd veel met mankracht gewerkt, het in beweging brengen van de grote stampers in de waskuipen gebeurde nog met een rosmolen.
Nadat de eigenaar de wasserij had verlaten werd ze in de dertiger jaren in het kader van de werkverschaffing afgebroken en opnieuw opgebouwd in het Openlucht Museum in Arnhem. Daar kunt u zien hoe er vroeger industriëel gewassen werd, waarbij overigens het paard wel door een motor is vervangen.
Maar de trekmangel die dus uit deze wasserij kwam, kunt u in ons museum bewonderen naast de andere genoemde was- en strijkgereedschappen.
Wij nodigen u daar graag voor uit.
 
 
Terug naar Nieuws